
بر اساس گزارشِ سازمان ملل متحد، در سال ۲۰۲۴ حدود پنجاه هزار زن و دختر در سراسر جهان به دست شریک عاطفی یا اعضای خانواده خود به قتل رسیدهاند.به عبارت دیگر، روزانه بهطور متوسط ۱۳۷ زن و دختر؛ یعنی تقریباً هر ده دقیقه یک نفر.
البته این ارقام را نباید بازتاب کامل ابعاد واقعی زنکشی در جهان تلقی کرد. سازمان ملل خود اذعان میکند که در بسیاری از کشورها، اطلاعات مربوط به قتل زنان ناقص است یا اساساً گردآوری نمیشود. در مواردی نیز به دلیل فقدان اطلاعات درباره انگیزه و زمینه قتل، شناسایی وجه جنسیتمحور آن امکانپذیر نیست. بنابراین، رقم پنجاه هزار نفر نه شمارش کامل زنکشی در جهان، بلکه برآوردی آماری بر پایه دادههای موجود است. واقعیت این است که بخش مهمی از خشونت مرگبار علیه زنان، حتی پیش از آنکه به مسئلهای آماری تبدیل شود، در ساختارهای اجتماعی و سیاسی نامرئی باقی میماند.
این آمار، فراتر از ثبت مجموعهای از جنایتهای فردی، بیانگر ابعاد یک خشونت ساختاری و جنسیتمحور در جوامع معاصر است.
حدود شصت درصد قتلهای عمد زنان و دختران در جهان به دست شریک عاطفی یا اعضای خانواده صورت گرفته است. این واقعیت نشان میدهد که خانه و خانواده، برخلاف تصویر متعارف از آنها بهعنوان فضاهای امن، میتوانند به عرصه اعمال سلطه، کنترل و خشونت مرگبار علیه زنان تبدیل شوند.
اما برای درک ریشههای این پدیده، نمیتوان به توضیحاتی مانند حسادت، خشم فردی، اختلال روانی یا انحراف اخلاقی مرتکبان بسنده کرد. مسئله را باید در بستر مناسبات مادی و تاریخیای بررسی کرد که نابرابری جنسیتی را بازتولید میکنند.
از منظر مارکسیستی، خانواده نهادی مستقل از ساختار اقتصادی و مناسبات تولیدی جامعه نیست. تقسیم جنسیتی کار، یکی از سازوکارهای اساسی بازتولید نیروی کار در نظام سرمایهداری است.
بخش بزرگی از کار بازتولیدی، شامل نگهداری از کودکان، مراقبت از سالمندان، کار خانگی و تأمین شرایط روزمره بازتولید نیروی کار، بر عهده زنان قرار گرفته است؛ کاری که در بخش بزرگی از موارد بدون دستمزد و بدون برخورداری از استقلال اقتصادی انجام میشود.
در چنین ساختاری، وابستگی اقتصادی میتواند به یکی از ابزارهای حفظ سلطه مردانه تبدیل شود. زنی که از درآمد مستقل، امنیت شغلی، مسکن و حمایت اجتماعی محروم است، در بسیاری از موارد حتی امکان خروج از یک رابطه خشونتآمیز را نیز در اختیار ندارد.
خشونت جنسیتی را نمیتوان صرفاً به فقر یا موقعیت اقتصادی تقلیل داد. مناسبات پدرسالارانه در طبقات مختلف اجتماعی حضور دارند؛ اما شکل بروز و امکان مقاومت در برابر آنها، تحت تأثیر موقعیت طبقاتی و دسترسی به منابع مادی متفاوت است.
در این میان، دولت نیز نقشی تعیینکننده دارد. فقدان حمایت اجتماعی مؤثر، کمبود سرپناه امن، ناامنی اقتصادی، ضعف سازوکارهای پیشگیری و مصونیت عملی مرتکبان خشونت، شرایطی فراهم میکند که سلطه و خشونت علیه زنان تداوم یابد.
بنابراین، مبارزه با زنکشی را نمیتوان به مجازات قاتلان و محکومیت اخلاقی خشونت محدود کرد.
این مبارزه مستلزم به چالش کشیدن مناسباتی است که کار زنان را ارزان یا نامرئی میکنند، استقلال اقتصادی آنان را محدود میسازند و نابرابری جنسیتی را در خانواده، بازار کار و ساختار دولت بازتولید میکنند. رهایی زنان بدون رهایی از وابستگی اقتصادی، بدون برابری مادی و اجتماعی و بدون مبارزه با مناسبات پدرسالارانه ممکن نیست. زنکشی مسئلهای خصوصی نیست؛ جلوهای مرگبار از مناسبات سلطه در جامعه است.
صدای ماهی سیاه BLACKFISHVOICE
